Ontwikkelingen en ondersteuning nieuwkomers in het praktijkonderwijs

Steeds meer leerlingen stromen vanuit het nieuwkomersonderwijs door naar het praktijkonderwijs. Deze ontwikkeling roept vragen op over passende onderwijsroutes, de beoordeling van het leerpotentieel en de ondersteuning die leerlingen en scholen nodig hebben.

Voor toelating tot het praktijkonderwijs gelden ook voor nieuwkomers de landelijke toelatingscriteria. Een beperkte beheersing van de Nederlandse taal is op zichzelf geen reden voor plaatsing in het praktijkonderwijs. Het is daarom belangrijk om zorgvuldig onderscheid te maken tussen de taalontwikkeling van een leerling en diens leerpotentieel en onderwijsbehoeften.

In dit artikel lees je over het onderzoek dat het ministerie van OCW laat uitvoeren naar de groeiende instroom van nieuwkomers in het praktijkonderwijs en welke ondersteuning er beschikbaar is voor praktijkscholen vanuit LOWAN-vo en ITTA. 

Kamerbrief zet koers uit voor toekomst nieuwkomersonderwijs

Op 15 oktober stuurde staatssecretaris Judith Tielen aan de Tweede Kamer een brief met de contouren van een wetsvoorstel dat moet zorgen voor beter onderwijs, sterkere regionale samenwerking en een soepelere doorstroom van nieuwkomers naar passend vervolgonderwijs. Lees hier de kamerbrief. 

Onderzoek naar instroom nieuwkomers in praktijkonderwijs

In de kamerbrief staat ook dat het ministerie van OCW onderzoek gaat doen naar de groeiende instroom van nieuwkomersleerlingen vanuit internationale schakelklassen (ISK’s) naar het praktijkonderwijs. De aanleiding is een toenemende signalering vanuit het veld dat meer nieuwkomers na hun ISK-periode instromen in het praktijkonderwijs vanwege een taalachterstand en een hogere leeftijd. Tegelijkertijd constateert OCW dat het praktijkonderwijs mogelijk niet voor al deze leerlingen de meest passende onderwijsroute is.

De Sectorraad Praktijkonderwijs heeft de afgelopen periode met het ministerie van OCW gesproken over deze ontwikkeling en de vragen die dit oproept bij scholen. In de gezamenlijke werkagenda is afgesproken onderzoek te doen naar de omvang en oorzaken van de instroom van nieuwkomers in het praktijkonderwijs en de randvoorwaarden voor passend en kwalitatief goed onderwijs.

Nederlandse taalontwikkeling

Voor de Sectorraad staat daarbij centraal dat iedere leerling terechtkomt op een onderwijsplek die aansluit bij zijn of haar mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften. Daarbij is het van belang dat taalachterstanden niet worden verward met een beperkt leerpotentieel en dat scholen voldoende mogelijkheden hebben om leerlingen die nog volop bezig zijn met hun Nederlandse taalontwikkeling goed te begeleiden.

Het onderzoek moet meer inzicht geven in deze ontwikkelingen en aanknopingspunten bieden voor eventuele vervolgstappen in beleid en ondersteuning. De resultaten worden naar verwachting in het derde kwartaal van 2027 beschikbaar.

In september hebben de Sectorraad Praktijkonderwijs en het ministerie van OCW tijdens twee bijeenkomsten met regiocoördinatoren ervaringen, knelpunten en succesfactoren rondom de instroom van nieuwkomers in het praktijkonderwijs opgehaald. Deze praktijkervaringen vormen belangrijke input voor de voorbereiding van het onderzoek. De Sectorraad vindt het essentieel dat de ervaringen van scholen worden meegenomen, zodat het onderzoek niet alleen inzicht biedt in de instroomcijfers, maar ook aansluit bij de dagelijkse onderwijspraktijk en de ondersteuningsvragen die daar spelen.

Ondersteuning LOWAN-vo

Leerlingen die vanuit de ISK instromen in het praktijkonderwijs, zijn vaak nog volop bezig met het ontwikkelen van hun Nederlandse taalvaardigheid. Die taalontwikkeling vindt niet alleen plaats tijdens de algemeen vormende vakken, maar juist ook tijdens praktijklessen, stages en andere dagelijkse schoolsituaties. Het praktijkonderwijs biedt daarmee veel mogelijkheden om taalontwikkeling te verbinden aan betekenisvolle, praktische leersituaties.

Om deze leerlingen goed te begeleiden, is kennis van Nederlands als tweede taal (NT2) belangrijk. Dit vraagt niet alleen om specifieke NT2-expertise, maar ook om aandacht voor taalontwikkeling binnen alle vakken en in de begeleiding van leerlingen.

Hoewel de onderzoeksresultaten pas in 2027 worden verwacht, staan praktijkscholen nu al voor de uitdaging om nieuwkomers passend onderwijs te bieden. Dat vraagt onder andere om kennis van tweedetaalverwerving, inzicht in de onderwijsbehoeften van leerlingen en een goede samenwerking tussen de ISK, het praktijkonderwijs en andere betrokken partners.

Scholen kunnen daarbij gebruikmaken van de kennis, materialen en ondersteuning die LOWAN-vo en ITTA beschikbaar stellen.

LOWAN-vo ondersteunt scholen met onder meer praktische handreikingen en kennisdeling. Samen met verschillende partners werken zij aan kennis en hulpmiddelen die docenten en begeleiders helpen om nieuwkomers in het praktijkonderwijs zo goed mogelijk te ondersteunen. Meer praktijkvoorbeelden en informatie over de doorstroom van ISK naar PrO is te vinden op de website: https://www.lowan.nl/vo/doorstroom/naar-pro/

Handreiking voor docenten in het praktijkonderwijs 

De handreiking ‘O jee, een NT2-leerling in het praktijkonderwijs!’ is geschreven door het ITTA, in opdracht van LOWAN, en biedt docenten, ondersteuners en stagebegeleiders van NT2-leerlingen inzichten, tips en voorbeelden voor NT2-ondersteuning in het praktijkonderwijs. Klik hier voor de handreiking.

Aan de orde komt het belang van informatie over het leerpotentieel van de NT2-leerling, praktische kennis over het leren van een tweede taal en de mogelijkheden die het praktijkonderwijs kan bieden om een taalrijke leeromgeving voor een NT2-leerling te creëren. Vervolgens worden er drie onderwijssituaties verder uitgelicht: de praktijkles, de AVO-les en de stage. Iedere onderwijssituatie wordt toegelicht aan de hand van:

• Een korte schets van de situatie: wat wordt er van de leerling verwacht en waar loopt de docent of begeleider tegenaan?
• Wat kan de docent doen? Concrete handvatten voor de docent of begeleider om de leerling effectief te ondersteunen.
• Wat kan de NT2-leerling doen? Aanwijzingen om de leerling te stimuleren zelf zijn taalvaardigheid verder te ontwikkelen

Veelgestelde vragen vanuit het praktijkonderwijs 

LOWAN-vo krijgt regelmatig vragen vanuit het werkveld praktijkonderwijs:

• Hoe kan de NT2-leerling in het juiste uitstroomprofiel geplaatst worden?
• Met welke aspecten moet de school hierbij rekening houden?
• Welke NT2-materialen zijn in het praktijkonderwijs in te zetten naast de reguliere lesstof?
• Zijn er NT2-materialen speciaal voor taalondersteuning bij de praktijkvakken en/of bij de voorbereiding op de stage?

Antwoorden op deze vragen en meer zijn te vinden in deze handreiking. 

Het ITTA 

ITTA is hét kennisinstituut voor basisvaardigheden, in het bijzonder Nederlands als eerste en tweede taal. Met scholingen en kennis dragen we bij aan kwaliteitsontwikkeling van (taal)onderwijs en taalbeleid. Het ITTA biedt trainingen aan voor zowel praktijkvakdocenten als AVO-docenten, voor stagedocenten en -begeleiders en voor de schoolleiding.

Kijk voor meer informatie op: https://itta.uva.nl

Webinar over NT2 in het praktijkonderwijs

LOWAN-vo, ITTA en de Sectorraad Praktijkonderwijs verkennen de mogelijkheid om een webinar te organiseren over de begeleiding van NT2-leerlingen in het praktijkonderwijs. Zodra hierover meer bekend is, delen we aanvullende informatie via onze website.